مواد اولیه فرش دستباف (تار و پود) چیست؟
- تیم محتوا ترابی راگز
اگر به دنبال خرید یک فرش دستبافت ایرانی هستید، ممکن است متوجه شده باشید که مواد اولیه فرش دستباف در مدلهای مختلف متفاوت است. برخی از آنها از ترکیب ابریشم و پشم ساخته شدهاند، در حالی که برخی دیگر دارای پایهای از پنبه هستند. اما دلیل این تفاوت چیست؟
در مجموعه ترابی تراگز، ما درک میکنیم که شناخت مواد اولیه فرش دستباف میتواند چالشبرانگیز باشد. به همین دلیل، در اینجا قصد داریم این موضوع را برای شما توضیح دهیم تا با آگاهی بیشتری فرش خود را انتخاب کنید.
مروری بر مواد: اجزای پرز و زیرساخت
در مورد فرشهای دستبافت ایرانی، دو جزء اصلی برای در نظر گرفتن وجود دارد: پرز و زیرساخت (که شامل تار و پود میشود). پرز قسمت بالای فرش است که شما آن را میبینید و روی آن راه میروید، در حالی که زیرساخت اسکلت فرش است که پرز در آن بافته میشود. در این مقاله، به بررسی سه ماده اصلی که برای زیرساخت و پرز فرشهای ایرانی استفاده میشود، خواهیم پرداخت.
رایجترین ترکیب در فرشهای ایرانی، زیرساخت پنبهای با پرز پشمی است. اما مواد دیگری نیز میتوانند استفاده شوند، از جمله ابریشم، موهر، موی بز، موی شتر و موی گاو. همچنین، مهم است که عواملی که کیفیت پشم را تعیین میکنند، در نظر بگیریم که در ادامه این مقاله به آنها خواهیم پرداخت.
مواد زیرساخت: پنبه، پشم و ابریشم
1- زیرساخت پنبه
ابتدا به بررسی مواد اولیه زیرساخت صحبت می پردازیم. سه ماده رایج زیرساخت برای فرشهای ایرانی عبارتند از پنبه، پشم و ابریشم.
پنبه رایجترین ماده زیرساخت است و مزایای زیادی دارد. این ماده از پایداری و اعتماد بالایی برخوردار است و در برابر تغییرات رطوبتی، تغییرات چندانی در ابعاد آن مشاهده نمیشود. این ویژگی باعث میشود که ساختاری محکم و پایدار برای انبوه فرش ایجاد گردد، اما ممکن است در مقایسه با زیرساخت پشمی، طراحی فرش از نظر انعطافپذیری کمتری برخوردار باشد.
زیرساختهای پنبهای بهطور معمول در فرشهای سنتی و روستایی ایرانی، همچنین در برخی فرشهای قبیلهای مورد استفاده قرار میگیرند.
2- زیرساخت پشمی
زیرساخت پشمی کمتر از زیرساختهای پنبهای در فرشها رایج هستند، اما مزایای خاص خود را دارند. یکی از این مزایا این است که زیرساخت پشمی به فرش یا قالی حرکت و انعطافپذیری بیشتری میدهد و به آن گرما میبخشد.
زیرساخت پشمی همچنین شامل حاشیههای پشمی میباشند که قادرند به فرش جلوهای متمایز و منحصر به فرد ببخشند. با این حال، این بنیانها به دلیل ویژگیهایی چون تمایل به انقباض و کشیدگی نامنظم در اثر تغییرات رطوبتی، بیشتر در معرض تغییر شکل قرار دارند.
زیرساخت پشمی عمدتاً در فرشهای قبیلهای خاص به کار میروند، جایی که بافندگان از یک ماده واحد (پشم) برای ساخت هر دو بخش زیرساخت و پرز فرش استفاده مینمایند.
3- زیرساخت ابریشمی
زیرساخت ابریشمی گاهی در فرشهای سنتی یا شهری که با گرههای ریز بافته شدهاند، نظیر فرشهای قمی و اصفهانی، بهکار برده میشوند. زیرساخت ابریشمی امکان گرهزنی با تراکم بالاتر را فراهم میکنند، که آنها را برای طراحیهایی که نیاز به جزئیات دقیق دارند، ایدهآل میسازد. با این حال، زیرساخت ابریشمی گرانتر هستند و تنها در بهترین فرشهای ایرانی استفاده میشوند.
مواد پرز: پشم، ابریشم و پشم، و 100% ابریشم
1- پشم و ابریشم
ترکیب پشم و ابریشم از ترکیب دو ماده پشم و ابریشم تشکیل میشود که نسبت هر یک از این مواد میتواند متفاوت باشد. در این فرشها، معمولاً پشم بیشتر از ابریشم استفاده میشود و ابریشم برای برجستهسازی برخی بخشهای طراحی بهکار میرود. این ترکیب امکان افزایش تراکم گرهها و ایجاد طراحیهای دقیقتر را فراهم میآورد، هرچند که هزینه تولید فرش را نیز افزایش میدهد.
فرشهای ساختهشده با ترکیب پشم و ابریشم معمولاً در فرشهای سنتی ایرانی، همچون فرشهای دستبافت تبریز، فرش دستبافت اصفهان، فرش دستبافت کاشان، فرش دستبافت نائین، فرش دستبافت مشهد و همچنین فرش دستبافت بیجار مشاهده میشوند.
2- پرز 100% ابریشم
در نهایت، پرز 100% ابریشم کمترین استفاده را دارد و فقط در بهترین فرشهای ایرانی به کار میرود.
این فرشها از بالاترین سطح جزئیات و بیشترین تراکم گره برخوردار هستند و تعداد گرههای آنها بین 600 تا 1000 گره در هر سانتی متر مربع (KPSI) متغیر است. با این حال، هزینه بالای استفاده از ابریشم خالص در پرز، همراه با مهارت و دقت لازم برای بافت ظریف و ایجاد طرحهای پیچیده، موجب شده است که این دسته از فرشها در زمره ارزشمندترین و گرانترین نمونههای فرش ایرانی قرار گیرند. فرشهای قمی و اصفهانی معمولاً پرزهای 100% ابریشمی دارند.
عوامل مؤثر بر کیفیت پشم: رژیم غذایی، ارتفاع و فصل پشم چینی
چندین عامل میتوانند بر کیفیت پشمی که در فرشهای ایرانی استفاده میشود، تأثیر بگذارند. یکی از مهمترین عوامل، رژیم غذایی گوسفندان است. گوسفندانی که از یک رژیم غذایی سالم و متعادل تغذیه میکنند، پشم باکیفیتتری تولید خواهند کرد. همچنین ارتفاع محل زندگی گوسفندان نیز یک عامل مهم است. گوسفندانی که در ارتفاعات بالاتر زندگی میکنند، معمولاً پشمی ضخیمتر و چربتر دارند.
در نهایت، فصل پشم چینی نیز میتواند بر کیفیت پشم تأثیر بگذارد. معمولاً بهار بهترین زمان برای پشمچینی محسوب میشود، زیرا هوا معتدلتر است و گوسفندان پوشش ضخیمتری دارند.
